Op 15 december 2025 kwam in Diemen een einde aan het lange leven van Dr. Marijke Miedema. Zij was met haar 95 jaar wellicht het oudste nog levende lid van onze vereniging, en vast en zeker met meer dan 50 jaar lidmaatschap ook een van de mensen die het langst lid zijn geweest. Maar belangrijker is dat zij als onderzoeker aan het Archeologisch Instituut van de Vrije Universiteit een grote bijdrage heeft geleverd aan de kennis van de Groninger wierden. Als echte Friezin gebruikte zij daarbij altijd het woord terp.
Marijke Miedema was 13 april 1930 geboren in Franeker en volgde de opleiding tot gymnastieklerares. Na een flink aantal jaren lesgeven, besloot ze het roer om te gooien en ging zij aan de Vrije Universiteit archeologie studeren. Zij werd na haar afstuderen medewerker van professor dr. W.A. van Es. Ze specialiseerde zich in inheems aardewerk uit de ijzertijd en de Romeinse tijd. In 1972 publiceerde ze met Van Es over een kleine opgraving bij de Oldehove in Leeuwarden en in haar eentje in 1976 over een nederzetting bij Ermelo uit de Romeinse tijd.
Onder leiding van Van Es begon ze aan haar promotieonderzoek over de terpen in Noordwest Groningen, ruwweg noordelijk Westerkwartier en aangrenzend Hunsingo. Ze maakte een atlas van alle terpen in dat gebied. Elke terp bezocht en karteerde ze; ook deed ze, daarbij geholpen door studenten, overal boringen. Daarnaast bezocht ze de collecties van het Groninger Museum en het Rijksmuseum van Oudheden ten einde alle vondsten uit deze terpen te beschrijven. Daarbij tekende haar collega Harry Burgers al deze voorwerpen. Alleen het aardewerkmateriaal van Ezinge en het grafveld in Aalsum bleven buiten haar onderzoek vanwege destijds bestaande, maar nooit ten uitvoer gelegde claims op uitwerking. De verzamelende gegevens stelden haar in staat om de ontwikkeling van dit gebied in 25 eeuwen te schetsen. Het was de eerste keer dat alle beschikbare informatie over een groot deel van het Noord-Nederlandse kustgebied bij elkaar gezet en geanalyseerd werd. Na haar promotie tot doctor in 1983 op haar driedelige dissertatie Vijfentwintig eeuwen bewoning in het terpenland ten noordwesten van Groningen vervolgde zij haar onderzoek in Fivelingo. Zij publiceerde in 1990 op vergelijkbare wijze het terpengebied van Oostelijk Fivelingo in Groningen. Hierbij onderzocht ze ook al het aardewerk van Van Giffen ´s eerste opgraving in de Wierhuizen (1916-17). Die opgraving was onderwerp van de eerste twee jaarverslagen van onze vereniging.
Naast het onderzoek aan de Groninger wierden, werkte ze ook mee aan de uitwerking van een opgraving van een nederzetting uit de Romeinse tijd in Bennekom (1985) en bestudeerde ze het aardewerk van de grote opgraving Ede-Veldhuizen. Daarnaast gaf zij jarenlang colleges prehistorie aan de studenten van de Vrije Universiteit. Zij ging daar ook mee door nadat zij als gevolg van ingrijpende bezuinigingen op de Letterenfaculteit van de VU in 1991 onvrijwillig met vervroegd pensioen ging. Zij voltooide na haar pensionering de publicatie over West-Fivelingo (2000).
Marijke was een actieve vrouw die graag de dingen op haar eigen manier deed en niet uit was op publieke belangstelling. De laatste stelling bij haar proefschrift luidde: De toeslag op éénpersoons hotelkamers dient te worden afgeschaft. Naast haar woning in Diemen was ze veel in een zomerverblijf in Ermelo. Ze bleef belangstelling houden voor de archeologie. In 2016 was zij aanwezig bij de viering van het 100-jarig bestaan van de Vereniging voor Terpenonderzoek in Delfzijl (zie foto hierboven).
De Vereniging voor Terpenonderzoek herdenkt een belangrijk terpenvorser. Van haar werk zal nog vele jaren gebruik worden gemaakt.
Dr. Egge Knol
Voorzitter Vereniging voor Terpenonderzoek
NB Haar proefschrift is te downloaden vanaf de website van de vereniging: https://terpenonderzoek.nl/publicaties/downloads/. De artikelen over Fivelingo van de website van de Groninger universiteit: https://ugp.rug.nl/Palaeohistoria/article/view/24903 en https://ugp.rug.nl/Palaeohistoria/article/view/24991.
Van Es, W.A. & Marijke Miedema, 1971-1972. Leeuwarden : small terp under the Oldehove cemetery. Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek 20-21, 89-117.
Miedema, Marijke 1976. A native Roman settlement at Ermelo. Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek 24, 25-41.
Miedema, M., 1983: Vijfentwintig eeuwen bewoning in het terpenland ten noordwesten van Groningen. Diemen (proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam). Drie delen: Tekst 1-415; Monumenten-catalogus 1-205; Afbeeldingen ongepagineerd.
Van Es, W.A., Marijke Miedema, Simon L. Wynia, 1985. Eine Siedlung der römischen Kaiserzeit in Bennekom, Provinz Gelderland. Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek 35, 533-652.
Miedema, M., 1989: Het archeologisch materiaal uit de terp Wierhuizen, Groningse Volksalmanak 1989, 74-164.
Miedema, M., 1990: Oost-Fivelingo 250 v.Chr.-1850 n.Chr.; archeologische kartering en beschrijving van 2100 jaar bewoning in Noordoost-Groningen, Palaeohistoria 32, 111-245.
Miedema, M., 1999/2000: West-Fivelingo 600 v.C.-1900 n.C. Archeologische kartering en beschrijving van 2500 jaar bewoning in Midden-Groningen, Palaeohistoria 41-42, 237-445.
